پناهندگی در مالزی

پناهندگی در مالزی مسیر مشخصی برای دریافت اقامت قانونی نیست. مالزی عضو کنوانسیون ۱۹۵۱ پناهندگان و پروتکل ۱۹۶۷ نیست و هنوز نظام ملی کاملی برای پذیرش پناهندگی ندارد. در نتیجه، پناهجویان ممکن است با محدودیت کار، تحصیل، درمان، بازداشت مهاجرتی و بلاتکلیفی طولانی روبه‌رو شوند.

در سال ۲۰۲۶ دولت مالزی سامانه ثبت دولتی پناهندگان با نام DPP را راه‌اندازی کرده است؛ بااین‌حال، اجرای این سامانه هنوز به معنای اعطای اقامت، اجازه کار یا حقوق کامل قانونی به پناهندگان نیست. اگر درباره پناهندگی در مالزی تحقیق می‌کنید، ابتدا واقعیت‌های حقوقی و خطرهای این مسیر را بخوانید و آن را با روش‌های قانونی مهاجرت به مالزی مقایسه کنید.

پناهندگی در مالزی در یک نگاه

• مالزی عضو کنوانسیون پناهندگان نیست.
• پناهندگی اقامت قانونی ایجاد نمی‌کند.
• احتمال بازداشت یا اخراج وجود دارد.
• کار و تحصیل رسمی محدود است.
• درمان رایگان و کامل نیست.
• انتقال به کشور سوم تضمین نمی‌شود.
• کارت UNHCR ویزا یا مجوز کار نیست.

آیا مالزی پناهنده می‌پذیرد؟

مالزی میزبان جمعیت بزرگی از پناهندگان و پناهجویان است، اما این کشور پناهندگی را مانند کشورهای عضو کنوانسیون ۱۹۵۱ در قالب یک نظام حقوقی کامل اجرا نمی‌کند. حضور پناهندگان در مالزی با «داشتن حق اقامت» یکسان نیست و ثبت در UNHCR نیز وضعیت مهاجرتی فرد را به اقامت قانونی تبدیل نمی‌کند.

براساس اطلاعات UNHCR، حدود ۲۱۵٬۶۰۰ پناهنده و پناهجو در مالزی زندگی می‌کنند که بیشتر آن‌ها از میانمار هستند. این افراد عمدتاً در مناطق شهری شبه‌جزیره مالزی، به‌ویژه کلانگ‌ولی، جوهور و پنانگ سکونت دارند و در اردوگاه‌های رسمی و متمرکز زندگی نمی‌کنند.

بنابراین پاسخ روشن این است: مالزی عملاً میزبان پناهندگان است، اما مسیر قانونی مشخص و قابل اتکایی برای «گرفتن اقامت مالزی از طریق پناهندگی» ارائه نمی‌دهد.

قوانین پناهندگی در مالزی چیست؟

مالزی قانون داخلی مستقلی برای اعطای پناهندگی و تعیین حقوق کامل پناهندگان ندارد. مهم‌ترین مقرراتی که مستقیماً بر وضعیت اتباع خارجی اثر می‌گذارند، قانون مهاجرت ۱۹۵۹/۱۹۶۳، مقررات مهاجرت ۱۹۶۳ و قانون گذرنامه ۱۹۶۶ هستند.

طبق اعلام اداره مهاجرت مالزی، حضور یک تبعه خارجی بدون پاس، مجوز یا تأییدیه معتبر می‌تواند تخلف مهاجرتی محسوب شود. ورود غیرقانونی، اقامت بیش از مدت مجاز، استفاده از مدارک جعلی و کار برخلاف شرایط ویزا نیز ممکن است به جریمه، بازداشت، زندان یا اخراج از کشور منجر شود.

این مقررات میان فردی که به دلایل اقتصادی وارد مالزی شده و فردی که از جنگ یا آزار گریخته است، حمایت حقوقی مشابه کشورهای عضو کنوانسیون پناهندگان ایجاد نمی‌کنند. به همین دلیل، حتی دارنده کارت UNHCR نیز باید بداند که این کارت جایگزین پاس معتبر اداره مهاجرت نیست.

چه کسی پناهنده محسوب می‌شود؟

پناهنده کسی است که به دلیل ترس موجه از آزار یا تهدید جدی نمی‌تواند یا نمی‌خواهد به کشور خود بازگردد. این تهدید باید معمولاً با عواملی مانند نژاد، مذهب، ملیت، عضویت در یک گروه اجتماعی مشخص، عقاید سیاسی، جنگ یا خشونت گسترده ارتباط داشته باشد.

مشکلات اقتصادی، بیکاری، تمایل به زندگی بهتر یا پایین‌بودن درآمد به‌تنهایی معمولاً برای شناسایی فرد به‌عنوان پناهنده کافی نیست. میان «پناهجو» و «پناهنده» نیز تفاوت وجود دارد:

• پناهجو: فردی که درخواست حمایت بین‌المللی داده، اما پرونده او هنوز بررسی و تأیید نشده است.
• پناهنده: فردی که پس از بررسی پرونده، نیاز او به حمایت بین‌المللی تأیید شده است.
• مهاجر: فردی که معمولاً با تصمیم شخصی و برای تحصیل، کار، سرمایه‌گذاری یا زندگی بهتر کشور خود را ترک می‌کند.

این تعریف‌ها به معنای آن نیست که دولت مالزی برای همه افراد واجد شرایط، اقامت قانونی یا حقوق کامل پناهندگی صادر می‌کند.

ثبت پناهندگان در مالزی در سال ۲۰۲۶ چگونه انجام می‌شود؟

وضعیت ثبت پناهندگان در مالزی طی سال ۲۰۲۶ در حال تغییر بوده است. دولت مالزی در ژانویه ۲۰۲۶ سامانه‌ای با عنوان Dokumen Pendaftaran Pelarian یا DPP را برای ثبت دولتی اطلاعات پناهندگان معرفی کرد. هدف اعلام‌شده این سامانه، شناسایی هویت و مدیریت منظم‌تر پرونده‌هاست.

تا پیش از این تغییر، UNHCR مسئول اصلی ثبت، صدور مدارک و بررسی وضعیت پناهندگی در مالزی بود. بااین‌حال، دولت مالزی در ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶ از UNHCR خواست ثبت پرونده‌های جدید را به‌طور موقت متوقف کند تا سامانه دولتی توسعه پیدا کند.

به همین دلیل، نمی‌توان یک روند ثابت و قطعی برای ثبت‌نام ارائه کرد. متقاضیان باید آخرین اطلاعیه‌ها را فقط در وب‌سایت رسمی Refugee Malaysia، UNHCR Malaysia و نهادهای دولتی مالزی بررسی کنند و به واسطه‌ها یا افرادی که وعده ثبت سریع، کارت تضمینی یا انتقال قطعی به کشور سوم می‌دهند اعتماد نکنند.

درخواست ثبت در UNHCR چه مراحلی دارد؟

براساس آخرین دستورالعمل منتشرشده در وب‌سایت Refugee Malaysia، درخواست‌های جدید ثبت باید از طریق فرم تماس آنلاین همان وب‌سایت ارسال شوند. درخواست ارسال‌شده از طریق ایمیل‌های نامرتبط، نامه یا مراجعه بدون وقت ممکن است بررسی نشود.

با توجه به درخواست دولت مالزی برای توقف موقت ثبت‌های جدید در ژوئیه ۲۰۲۶، در دسترس‌بودن فرم به معنای پذیرش فوری پرونده یا تعیین وقت نیست. روند پرونده ممکن است طولانی باشد و ثبت اولیه نیز تضمینی برای شناسایی فرد به‌عنوان پناهنده محسوب نمی‌شود.

در مصاحبه تعیین وضعیت پناهندگی چه چیزی بررسی می‌شود؟

در صورت دعوت به مصاحبه، معمولاً هویت، سوابق فردی و خانوادگی، دلیل خروج از کشور، خطر احتمالی بازگشت و مدارک مرتبط بررسی می‌شود. اطلاعات متناقض، مدارک جعلی یا داستان‌سازی می‌تواند اعتبار پرونده را به‌شدت آسیب بزند.

هیچ شخص یا مؤسسه‌ای نمی‌تواند نتیجه مصاحبه، صدور کارت یا پذیرش پرونده را تضمین کند. همچنین پرداخت پول به دلالان برای ساخت پرونده یا تهیه مدارک غیرواقعی می‌تواند فرد را در معرض کلاهبرداری و مشکلات کیفری قرار دهد.

کارت UNHCR در مالزی چه اعتباری دارد؟

کارت UNHCR نشان می‌دهد دارنده آن در پرونده‌های این سازمان ثبت شده یا به‌عنوان فرد نیازمند حمایت شناسایی شده است. این کارت ممکن است به شناسایی هویت فرد، ارتباط با سازمان‌های حمایتی و دسترسی محدود به بعضی خدمات کمک کند؛ اما مدرک اقامت قانونی مالزی نیست.

تجربه پرونده‌های مهاجرتی نشان می‌دهد یکی از مهم‌ترین سوءبرداشت‌ها این است که برخی افراد کارت UNHCR را معادل ویزا یا اقامت می‌دانند. این دو از نظر حقوقی و اجرایی یکسان نیستند و نباید براساس چنین تصوری برای ورود یا ماندن در مالزی تصمیم گرفت.

آیا دارنده کارت UNHCR در مالزی بازداشت می‌شود؟

داشتن کارت معتبر UNHCR ممکن است هنگام بررسی هویت، ارتباط با این سازمان و روشن‌شدن وضعیت فرد کمک‌کننده باشد؛ اما مصونیت کامل در برابر بازداشت ایجاد نمی‌کند. اداره مهاجرت مالزی همچنان می‌تواند وضعیت پاس، نحوه ورود و مدت اقامت فرد را بررسی کند.

در ژوئیه ۲۰۲۶ بیش از صد پناهجوی روهینگیا که برخی از آن‌ها دارای مدارک معتبر بودند، مقابل دفتر UNHCR در کوالالامپور بازداشت و برای بررسی به مراکز پلیس منتقل شدند. این رویداد نشان داد که داشتن مدرک UNHCR لزوماً مانع کنترل، انتقال یا بازداشت موقت نمی‌شود.

افرادی که با پلیس یا اداره مهاجرت روبه‌رو می‌شوند باید اطلاعات صحیح ارائه دهند، از ارائه مدرک جعلی خودداری کنند و فقط از کانال‌های رسمی UNHCR یا خدمات حقوقی معتبر کمک بگیرند.

آیا پناهندگان در مالزی اجازه کار دارند؟

پناهندگان و پناهجویان در مالزی به‌طور عمومی اجازه اشتغال رسمی و آزاد در بازار کار را ندارند. کارت UNHCR نیز به‌تنهایی مجوز کار صادرشده توسط اداره مهاجرت یا وزارت منابع انسانی محسوب نمی‌شود.

در نتیجه، برخی افراد به مشاغل غیررسمی، موقت و کم‌درآمد روی می‌آورند. در چنین شرایطی خطر پرداخت‌نشدن دستمزد، ساعات کاری طولانی، محیط ناامن و سوءاستفاده کارفرما افزایش پیدا می‌کند. کار بدون مجوز می‌تواند برای کارگر و کارفرما پیامد مهاجرتی و قانونی داشته باشد.

دولت مالزی و UNHCR درباره ایجاد دسترسی قانونی‌تر به کار گفت‌وگو کرده‌اند، اما تا آگوست ۲۰۲۶ نباید وعده‌های عمومی درباره «مجوز کار قطعی پناهندگان» را قانون اجرایی و همگانی در نظر گرفت.

آیا کودکان پناهنده در مالزی می‌توانند تحصیل کنند؟

کودکان پناهنده معمولاً به مدارس دولتی عادی مالزی دسترسی کامل و مشابه شهروندان یا دارندگان ویزای معتبر ندارند. بخشی از آموزش آن‌ها از طریق مراکز آموزشی اجتماعی، سازمان‌های غیردولتی، گروه‌های پناهنده و همکاران UNHCR ارائه می‌شود.

این مراکز می‌توانند امکان یادگیری اولیه را فراهم کنند، اما همیشه مدرک رسمی، امکانات استاندارد، ظرفیت کافی یا مسیر روشن ورود به دانشگاه ندارند. تغییر محل زندگی، مشکل رفت‌وآمد، هزینه‌ها و نبود مدارک هویتی نیز می‌تواند باعث ترک تحصیل کودکان شود.

برای خانواده‌ای که هدف اصلی آن آموزش فرزند است، دریافت پذیرش از یک مرکز معتبر و اقدام از مسیر تحصیل در مالزی معمولاً امنیت آموزشی و وضعیت اقامتی روشن‌تری نسبت به پناهندگی ایجاد می‌کند.

وضعیت درمان پناهندگان در مالزی چگونه است؟

پناهندگان می‌توانند از برخی مراکز درمانی دولتی، کلینیک‌های همکار، سازمان‌های حمایتی و خدمات پزشکی غیردولتی استفاده کنند؛ اما درمان برای آن‌ها رایگان و بدون محدودیت نیست. هزینه دارو، آزمایش، بستری و درمان تخصصی ممکن است برای خانواده‌های بدون درآمد رسمی سنگین باشد.

طرح بیمه درمانی REMEDI نیز برای بعضی افراد ثبت‌شده در UNHCR ارائه شده است. براساس اطلاعات منتشرشده در Refugee Malaysia، استفاده از این طرح به مدرک معتبر و تاریخ‌دار UNHCR، پرداخت حق بیمه و رعایت شرایط بیمه‌نامه نیاز دارد.

نباید تصور کرد کارت UNHCR تمام هزینه‌های درمان را پوشش می‌دهد. نوع مرکز، وضعیت مدرک، بیماری، پوشش بیمه و ظرفیت سازمان‌های حمایتی بر هزینه و دسترسی فرد اثر می‌گذارند.

آیا در مالزی اردوگاه رسمی پناهندگان وجود دارد؟

بیشتر پناهندگان مالزی در اردوگاه‌های رسمی زندگی نمی‌کنند. آن‌ها عمدتاً در شهرها و مناطق مسکونی شبه‌جزیره مالزی، به‌ویژه اطراف کوالالامپور، سلانگور، جوهور و پنانگ پراکنده هستند.

بازداشتگاه‌های اداره مهاجرت را نباید با اردوگاه پناهندگان اشتباه گرفت. بازداشتگاه مهاجرتی محل نگهداری افرادی است که وضعیت ورود، اقامت یا مدارک آن‌ها از سوی مقامات بررسی می‌شود. شرایط این مراکز با اقامتگاه داوطلبانه یا مرکز حمایت بشردوستانه تفاوت دارد.

مهم‌ترین خطرات پناهندگی در مالزی چیست؟

مهم‌ترین خطر پناهندگی در مالزی، زندگی طولانی بدون وضعیت اقامتی روشن است. فرد ممکن است سال‌ها منتظر بررسی پرونده یا تصمیم بعدی بماند، بدون اینکه حق کار رسمی، آموزش عادی، سفر آزاد یا برنامه مشخصی برای آینده داشته باشد.

ورود غیرقانونی زمینی یا دریایی خطرهای دیگری مانند غرق‌شدن، قاچاق انسان، خشونت، سرقت مدارک و بازداشت در مرز را نیز به همراه دارد. هیچ وعده‌ای درباره ورود مخفیانه یا دریافت سریع کارت، ارزش پذیرفتن چنین خطرهایی را ندارد.

آیا پناهندگی در مالزی به اقامت دائم منجر می‌شود؟

خیر. ثبت در UNHCR یا زندگی چندساله در مالزی به‌خودی‌خود اقامت دائم این کشور را ایجاد نمی‌کند. کارت UNHCR نیز در فهرست مجوزهای اقامتی معمول اداره مهاجرت مالزی قرار ندارد.

اقامت دائم مالزی شرایط محدود و مستقلی دارد و معمولاً براساس دسته‌هایی مانند سرمایه‌گذاری خاص، تخصص حرفه‌ای، ارتباط خانوادگی یا اقامت طولانی‌مدت واجد شرایط بررسی می‌شود. پناهندگی راه استاندارد دریافت اقامت دائم یا پاسپورت مالزی نیست.

برای شناخت مجوزهای واقعی و تفاوت اقامت موقت، ویزای بلندمدت و اقامت دائم، راهنمای اقامت مالزی را بخوانید.

آیا کارت UNHCR باعث انتقال به کشور سوم می‌شود؟

خیر. داشتن کارت UNHCR، مدت طولانی حضور در مالزی یا شرایط دشوار اقتصادی، هیچ‌کدام به‌تنهایی حق انتقال به کشور سوم ایجاد نمی‌کنند. اسکان مجدد فقط برای تعداد محدودی از پرونده‌های بسیار آسیب‌پذیر و براساس ظرفیت و معیارهای کشورهای پذیرنده بررسی می‌شود.

متقاضی نمی‌تواند کشور مقصد را به‌صورت قطعی انتخاب کند و هیچ فرد، وکیل یا مؤسسه‌ای نمی‌تواند زمان یا نتیجه انتقال را تضمین کند. تصمیم نهایی به ارزیابی UNHCR و پذیرش دولت کشور سوم وابسته است.

هر فردی در برابر دریافت پول وعده «انتقال تضمینی به کانادا، آمریکا یا استرالیا» می‌دهد، باید به‌عنوان یک خطر احتمالی کلاهبرداری در نظر گرفته شود.

آیا بازگشت داوطلبانه از مالزی امکان‌پذیر است؟

افرادی که قصد بازگشت دارند ممکن است بتوانند درباره بازگشت داوطلبانه از UNHCR یا سازمان‌های مرتبط راهنمایی دریافت کنند. بازگشت داوطلبانه باید براساس تصمیم آگاهانه فرد و در شرایطی انجام شود که بازگشت او را با خطر جدی روبه‌رو نکند.

وجود پرونده UNHCR به این معنا نیست که فرد مجبور است همیشه در مالزی بماند. بااین‌حال، بازگشت، دریافت مدرک سفر، حل اضافه‌اقامت و خروج از کشور ممکن است مراحل متفاوتی داشته باشد و باید فقط با نهادهای رسمی هماهنگ شود.

مسیرهای جایگزین پناهندگی در مالزی

اگر در معرض خطر فوری و واقعی نیستید و هدف شما تحصیل، کار یا زندگی در مالزی است، بهتر است پیش از هر تصمیم، مسیرهای قانونی را بررسی کنید. این روش‌ها برخلاف پناهندگی، نوع و مدت اقامت، شرایط تمدید و حقوق شما را از ابتدا روشن‌تر می‌کنند.

• تحصیل در مالزی: مناسب دانش‌آموزان و دانشجویانی که می‌خواهند با پذیرش رسمی و ویزای تحصیلی وارد مالزی شوند.
• کار در مالزی: نیازمند پیشنهاد شغلی معتبر و دریافت مجوز متناسب با نوع استخدام است.
• مالزی خانه دوم من یا MM2H: برنامه‌ای بلندمدت برای متقاضیانی است که شرایط مالی و الزامات رسمی آن را دارند.

سؤالات متداول درباره پناهندگی در مالزی