رتبه بندی QS (کیو اس) چیست؟

رتبه‌بندی QS یکی از شناخته‌شده‌ترین سیستم‌های ارزیابی دانشگاه‌هاست که جایگاه مؤسسات آموزش عالی را با معیارهایی مانند شهرت علمی، اعتبار نزد کارفرمایان، استنادهای پژوهشی، نسبت استاد به دانشجو و میزان بین‌المللی‌بودن مشخص می‌کند. QS مخفف Quacquarelli Symonds است و رتبه‌بندی اصلی آن با عنوان QS World University Rankings هر سال منتشر می‌شود.

اما رتبه QS به‌تنهایی نمی‌گوید کدام دانشگاه برای شما مناسب‌تر است. برای استفاده درست از این رنکینگ باید بدانید هر عدد چگونه محاسبه شده، تفاوت رتبه کلی و رتبه رشته چیست و چرا دو دانشگاه با جایگاه نزدیک می‌توانند نقاط قوت کاملاً متفاوتی داشته باشند.

رتبه‌بندی QS چیست؟

QS World University Rankings رتبه‌بندی سالانه‌ای است که دانشگاه‌ها را بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌های علمی، پژوهشی، آموزشی، اشتغال‌پذیری و بین‌المللی مقایسه می‌کند. نخستین نسخه این رتبه‌بندی در سال 2004 منتشر شد و QS اکنون علاوه بر جدول جهانی، رتبه‌بندی‌های موضوعی، منطقه‌ای و تخصصی مختلفی نیز منتشر می‌کند.

در رنکینگ اصلی، هر دانشگاه برای شاخص‌های مشخصی امتیاز می‌گیرد. این امتیازها با وزن‌های تعیین‌شده ترکیب می‌شوند و امتیاز کلی دانشگاه را شکل می‌دهند؛ سپس جایگاه دانشگاه نسبت به سایر مؤسسات حاضر در همان رتبه‌بندی مشخص می‌شود.

به همین دلیل، عدد رتبه را نباید بدون توجه به سال، نوع جدول و شاخص‌های تشکیل‌دهنده آن تفسیر کرد.

QS مخفف چیست؟

QS مخفف Quacquarelli Symonds است؛ نام مؤسسه‌ای فعال در حوزه آموزش عالی که مجموعه QS World University Rankings را منتشر می‌کند.

عبارت‌هایی مانند «رتبه QS»، «رنکینگ QS»، «رتبه‌بندی کیو اس» و «QS Ranking» معمولاً برای اشاره به رتبه‌بندی‌های این مؤسسه استفاده می‌شوند. با این حال QS فقط یک جدول ندارد و روش ارزیابی در همه رتبه‌بندی‌های آن یکسان نیست.

معیارهای رتبه‌بندی QS چیست؟

در QS World University Rankings فعلی، جایگاه دانشگاه با چند شاخص و وزن متفاوت محاسبه می‌شود. بیشترین وزن متعلق به شهرت علمی با 30٪ است و پس از آن استنادهای پژوهشی به ازای اعضای هیئت علمی با 20٪ قرار دارد.

معیار	وزن	چه چیزی را می‌سنجد؟
شهرت علمی	30٪	اعتبار دانشگاه نزد جامعه دانشگاهی
استناد به ازای هیئت علمی	20٪	اثرگذاری پژوهش‌های دانشگاه
شهرت نزد کارفرمایان	15٪	دیدگاه کارفرمایان نسبت به فارغ‌التحصیلان
نسبت استاد به دانشجو	10٪	یکی از ابعاد محیط و منابع آموزشی
نسبت استادان بین‌المللی	5٪	حضور اعضای هیئت علمی بین‌المللی
نسبت دانشجویان بین‌المللی	5٪	حضور دانشجویان خارجی
شبکه تحقیقات بین‌المللی	5٪	گستردگی همکاری‌های پژوهشی بین‌المللی
نتایج اشتغال	5٪	نتایج حرفه‌ای و اشتغال فارغ‌التحصیلان
پایداری	5٪	عملکرد دانشگاه در حوزه پایداری

شهرت علمی؛ 30 درصد

Academic Reputation پر‌وزن‌ترین شاخص رتبه‌بندی QS است. این معیار بر پایه نظرسنجی جهانی QS از دانشگاهیان شکل می‌گیرد و بررسی می‌کند متخصصان هر حوزه، کدام دانشگاه‌ها را از نظر علمی برجسته می‌دانند.

بنابراین شهرت علمی صرفاً از تعداد مقاله یا تعداد استاد به دست نمی‌آید و یک شاخص مبتنی بر ارزیابی جامعه دانشگاهی است.

استناد به ازای اعضای هیئت علمی؛ 20 درصد

Citations per Faculty برای سنجش اثرگذاری پژوهشی دانشگاه به کار می‌رود. در این شاخص، استنادهای علمی با توجه به تعداد اعضای هیئت علمی محاسبه می‌شوند تا دانشگاه‌هایی با اندازه‌های متفاوت قابل مقایسه باشند.

این شاخص را نباید با H-index یکی دانست. H-index در بعضی رتبه‌بندی‌های موضوعی QS کاربرد دارد، اما معیار رتبه‌بندی اصلی جهانی «استناد به ازای اعضای هیئت علمی» است.

شهرت نزد کارفرمایان؛ 15 درصد

Employer Reputation نظر کارفرمایان درباره دانشگاه‌هایی را منعکس می‌کند که فارغ‌التحصیلان توانمندتری در حوزه‌های موردنیاز آن‌ها تربیت می‌کنند.

وجود این معیار یکی از دلایلی است که رتبه QS صرفاً یک رتبه‌بندی پژوهشی محسوب نمی‌شود؛ زیرا دیدگاه بازار کار نیز در امتیاز کلی تأثیر دارد.

نسبت استاد به دانشجو؛ 10 درصد

Faculty Student Ratio نسبت اعضای هیئت علمی به تعداد دانشجویان را بررسی می‌کند. QS این نسبت را یکی از شاخص‌های مرتبط با تجربه یادگیری و میزان دسترسی دانشجویان به منابع انسانی آموزشی در نظر می‌گیرد.

شاخص‌های بین‌المللی؛ 15 درصد

سه معیار «نسبت استادان بین‌المللی»، «نسبت دانشجویان بین‌المللی» و «شبکه تحقیقات بین‌المللی» هر کدام 5٪ از امتیاز کلی را تشکیل می‌دهند.

در این میان، International Research Network یا IRN فقط تعداد مقاله‌های مشترک خارجی را نمی‌شمارد؛ هدف آن سنجش گستردگی و پایداری شبکه همکاری پژوهشی یک دانشگاه در کشورهای مختلف است.

نتایج اشتغال؛ 5 درصد

Employment Outcomes عملکرد دانشگاه در زمینه نتایج حرفه‌ای فارغ‌التحصیلان را بررسی می‌کند. این شاخص در کنار شهرت کارفرمایی تصویری کامل‌تر از بُعد اشتغال‌پذیری دانشگاه ارائه می‌دهد.

پایداری؛ 5 درصد

Sustainability نیز 5٪ از امتیاز رتبه‌بندی جهانی QS را تشکیل می‌دهد و عملکرد دانشگاه در حوزه‌های مرتبط با پایداری را وارد ارزیابی کلی می‌کند.

رتبه QS چگونه محاسبه می‌شود؟

QS ابتدا داده‌های موردنیاز هر شاخص را از منابع مختلف جمع‌آوری می‌کند؛ بخشی از داده‌ها از نظرسنجی دانشگاهیان و کارفرمایان، بخشی از اطلاعات پژوهشی و بخشی نیز از داده‌های دانشگاه‌ها و منابع معتبر دیگر به دست می‌آید.

سپس داده‌ها برای امکان مقایسه دانشگاه‌های مختلف استانداردسازی یا Normalise می‌شوند. امتیاز حاصل در هر شاخص بر اساس وزن آن وارد امتیاز نهایی می‌شود و ترکیب این امتیازها جایگاه دانشگاه را تعیین می‌کند.

1. جمع‌آوری داده‌های دانشگاه و منابع ثالث
2. دریافت داده‌های نظرسنجی علمی و کارفرمایی
3. محاسبه امتیاز هر شاخص
4. استانداردسازی داده‌ها برای مقایسه منصفانه‌تر
5. اعمال وزن هر شاخص
6. محاسبه امتیاز کلی و تعیین جایگاه دانشگاه

نکته مهم این است که رتبه یک جایگاه نسبی است. بنابراین بالا یا پایین رفتن دانشگاه در جدول همیشه به این معنی نیست که کیفیت واقعی آن به همان اندازه تغییر کرده است؛ تغییر عملکرد دانشگاه‌های دیگر، شدت رقابت و تغییرات روش‌شناسی نیز می‌توانند روی جایگاه نهایی اثر بگذارند.

رتبه و امتیاز QS چه تفاوتی دارند؟

امتیاز QS نتیجه عددی محاسبات شاخص‌هاست؛ رتبه QS جایگاه دانشگاه در مقایسه با سایر دانشگاه‌های همان جدول است.

برای مثال ممکن است اختلاف امتیاز دو دانشگاه بسیار کم باشد، اما در جدول چند جایگاه با یکدیگر فاصله داشته باشند. به همین دلیل هنگام مقایسه دقیق دانشگاه‌ها بهتر است علاوه بر Rank، امتیاز کلی و امتیاز شاخص‌های مهم را نیز مشاهده کنید.

اصطلاح	معنی
Score	امتیاز محاسبه‌شده دانشگاه
Rank	جایگاه دانشگاه نسبت به سایر دانشگاه‌ها
Ranking Band	بازه‌ای از رتبه‌ها برای مؤسساتی با عملکرد بسیار نزدیک

علامت مساوی و بازه رتبه در QS به چه معناست؟

علامت = کنار رتبه به این معنی است که دو یا چند دانشگاه رتبه مشترک دارند. برای نمونه اگر دو دانشگاه با =20 نمایش داده شوند، هر دو در جایگاه مشترک بیستم قرار گرفته‌اند.

در بخش‌هایی از رتبه‌بندی نیز ممکن است به جای یک عدد دقیق، بازه‌هایی مانند 501–510 یا بازه‌های بزرگ‌تر دیده شود. QS هنگامی از Ranking Band استفاده می‌کند که اختلاف عملکرد مؤسسات آن بخش آن‌قدر کم باشد که ارائه رتبه دقیق، تصویر مناسبی از تفاوت واقعی آن‌ها ارائه نکند.

آخرین آپدیت کیو اس، چه زمانی منتشر شد؟

این آپدیت در 18 ژوئن 2026 منتشر شد و 1٬504 مؤسسه آموزش عالی را در جدول خود جای داد که 98 مورد از آن‌ها ورودی جدید بودند.

اگر می‌خواهید جایگاه و رتبه دانشگاه‌ها را به‌صورت فهرستی و مقایسه‌ای ببینید، مقاله 100 دانشگاه برتر جهان را بررسی کنید.

آیا رتبه QS هر سال تغییر می‌کند؟

بله. QS رتبه‌بندی‌های خود را در چرخه‌های سالانه منتشر می‌کند و جایگاه یک دانشگاه ممکن است از یک دوره به دوره بعد تغییر کند.

تغییر رتبه می‌تواند حاصل بهتر یا ضعیف‌تر شدن عملکرد دانشگاه در یک یا چند شاخص باشد، اما تنها علت ممکن نیست. عملکرد سایر دانشگاه‌ها، ورود مؤسسات جدید و تغییرات روش‌شناسی یا نحوه پردازش داده‌ها نیز می‌توانند جایگاه نسبی دانشگاه را تغییر دهند.

به همین دلیل عبارت‌هایی مانند «این دانشگاه 20 رتبه افت کرده، پس کیفیت آن پایین آمده» بدون بررسی جزئیات شاخص‌ها نتیجه‌گیری دقیقی نیست.

رتبه کلی QS با رتبه QS بر اساس رشته چه تفاوتی دارد؟

رتبه کلی QS عملکرد دانشگاه را در سطح مؤسسه بررسی می‌کند؛ رتبه موضوعی QS دانشگاه‌ها را در یک رشته یا حوزه علمی مشخص مقایسه می‌کند.

QS World University Rankings by Subject روش مخصوص خود را دارد و از پنج شاخص کلیدی استفاده می‌کند؛ از جمله شهرت علمی، شهرت کارفرمایی و معیارهای پژوهشی. وزن این معیارها نیز بسته به رشته می‌تواند متفاوت باشد.

در نتیجه، دانشگاهی که در رتبه کلی جایگاه بالاتری دارد الزاماً در رشته موردنظر شما نیز بالاتر نیست. برای انتخاب دانشگاه در یک رشته مشخص، بررسی رتبه موضوعی می‌تواند در کنار رتبه کلی اطلاعات دقیق‌تری بدهد.

QS Stars چیست؟

QS Stars یک سیستم امتیازدهی دانشگاه‌هاست و با رتبه‌بندی جهانی QS تفاوت دارد. در World University Rankings، دانشگاه‌ها در مقایسه با یکدیگر مرتب می‌شوند؛ اما در QS Stars هر مؤسسه بر اساس مجموعه‌ای از معیارها و استانداردها ارزیابی می‌شود.

نسخه ششم روش QS Stars از سال 2024 اجرا شده و حوزه‌هایی مانند تجربه یادگیری، اشتغال‌پذیری و نتایج، پژوهش و نوآوری، تعامل جهانی و پایداری را پوشش می‌دهد.

ویژگی	QS Ranking	QS Stars
نوع سیستم	رتبه‌بندی	امتیازدهی یا Rating
نوع نتیجه	رتبه یا بازه رتبه	ستاره
مبنای اصلی	مقایسه با سایر دانشگاه‌ها	ارزیابی بر اساس استانداردهای تعیین‌شده
کاربرد	بررسی جایگاه نسبی دانشگاه	شناخت نقاط قوت مؤسسه

در نتیجه «دانشگاه پنج ستاره QS» الزاماً به معنی «دانشگاهی با رتبه جهانی بسیار بالا» نیست و این دو مفهوم نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.

ستاره‌های QS چه معنایی دارند؟

در QS Stars، امتیازهای به‌دست‌آمده از معیارهای مختلف به Rating کلی دانشگاه تبدیل می‌شوند. مقیاس کلی از یک ستاره شروع می‌شود و بالاترین سطح آن Five Stars Plus یا 5+ Stars است.

ستاره بیشتر نشان‌دهنده عملکرد قوی‌تر دانشگاه نسبت به استانداردهای سیستم QS Stars است؛ نه اینکه دانشگاه به‌طور خودکار از تمام دانشگاه‌های دارای ستاره کمتر «بهتر» باشد.

همچنین ستاره QS به معنی تضمین استخدام، تضمین پذیرش یا برتری در تمام رشته‌ها نیست. چنین نتیجه‌گیری‌هایی باید بر اساس اطلاعات مستقل همان رشته و دانشگاه بررسی شوند.

آیا رتبه QS قابل اعتماد است؟

QS منبع مفیدی برای مقایسه دانشگاه‌هاست، اما هیچ رتبه‌بندی دانشگاهی نباید به‌تنهایی مبنای انتخاب دانشگاه قرار گیرد.

مزیت QS این است که ابعاد متفاوتی از عملکرد دانشگاه را در یک مدل مشخص کنار هم قرار می‌دهد؛ از پژوهش و شهرت علمی گرفته تا دیدگاه کارفرمایان و بین‌المللی‌بودن. در مقابل، وزن بعضی شاخص‌ها نیز بر نتیجه نهایی اثر زیادی دارد. برای مثال شهرت علمی و استناد پژوهشی روی‌هم 50٪ امتیاز رنکینگ اصلی را تشکیل می‌دهند.

در نتیجه QS را بهتر است یک ابزار مقایسه بدانیم، نه پاسخ نهایی به سؤال «کدام دانشگاه برای من بهتر است؟».

آیا رتبه QS برای انتخاب دانشگاه کافی است؟

خیر. رتبه QS می‌تواند فهرست گزینه‌ها را محدود کند و تفاوت دانشگاه‌ها را بهتر نشان دهد، اما انتخاب نهایی باید بر اساس هدف دانشجو انجام شود.

• رتبه دانشگاه در رشته موردنظر را بررسی کنید.
• محتوای برنامه تحصیلی و گرایش‌ها را مقایسه کنید.
• اعتبار دانشگاه و رشته را برای هدف خود بسنجید.
• هزینه تحصیل و زندگی را در تصمیم وارد کنید.
• شرایط پذیرش را با سوابق تحصیلی خود تطبیق دهید.
• فرصت‌های پژوهشی و حرفه‌ای مرتبط با رشته را بررسی کنید.

بنابراین ممکن است دانشگاهی با رتبه کلی پایین‌تر، برای رشته، بودجه یا هدف تحصیلی یک دانشجو انتخاب مناسب‌تری باشد.

چطور رتبه QS یک دانشگاه را بررسی کنیم؟

برای مشاهده رتبه یک دانشگاه، نام مؤسسه را در وب‌سایت رسمی TopUniversities جستجو کنید و قبل از تفسیر نتیجه به سه مورد توجه داشته باشید: سال رتبه‌بندی، نوع رتبه‌بندی و جایگاه یا امتیاز نمایش‌داده‌شده.

1. نام رسمی دانشگاه را جستجو کنید.
2. بررسی کنید صفحه مربوط به رتبه‌بندی جهانی است یا رتبه‌بندی موضوعی و منطقه‌ای.
3. سال رتبه‌بندی را کنترل کنید.
4. رتبه کلی را ببینید.
5. امتیاز شاخص‌های مهم را جداگانه مقایسه کنید.
6. در صورت اهمیت رشته، رتبه Subject را نیز بررسی کنید.

چرا رتبه یک دانشگاه در QS، THE و سایر رتبه‌بندی‌ها متفاوت است؟

زیرا هر نظام رتبه‌بندی روش، داده و وزن شاخص‌های خودش را دارد. ممکن است یک سیستم تأکید بیشتری بر پژوهش داشته باشد و سیستم دیگر شهرت علمی، آموزش، بین‌المللی‌بودن یا شاخص‌های دیگری را با وزن متفاوت وارد محاسبه کند.

بنابراین اختلاف رتبه یک دانشگاه در دو نظام مختلف لزوماً تناقض نیست؛ بلکه اغلب نتیجه تفاوت در روش اندازه‌گیری است.

نبودن یک دانشگاه در رتبه‌بندی QS چه معنایی دارد؟

نبودن نام یک دانشگاه در QS به‌تنهایی به معنی نامعتبر یا بی‌کیفیت بودن آن نیست. QS برای ارزیابی و ورود دانشگاه‌ها به رتبه‌بندی اصلی شرایط مشخصی دارد و همه مؤسسات آموزش عالی جهان الزاماً در جدول قرار نمی‌گیرند.

برای ورود به QS World University Rankings، مؤسسات باید الزامات مربوط به گستره رشته‌ها و سابقه فارغ‌التحصیلی را داشته باشند و برای قرارگرفتن در جدول اصلی نیز معیارهای ورود QS را برآورده کنند.

بنابراین اعتبار قانونی یک دانشگاه، اعتبار مدرک و حضور آن در QS سه موضوع متفاوت هستند و نباید یکی را جایگزین دیگری کرد.

رتبه QS بالاتر بهتر است یا پایین‌تر؟

در رتبه عددی QS، عدد کوچک‌تر نشان‌دهنده جایگاه بالاتر است. بنابراین دانشگاه رتبه 50 در جدول بالاتر از دانشگاه رتبه 200 قرار دارد.

اما وقتی صحبت از Score یا امتیاز است، جهت برعکس می‌شود: امتیاز بالاتر بهتر است. این تفاوت ساده یکی از دلایل سردرگمی هنگام مشاهده پروفایل دانشگاه‌هاست.

شاخص	کدام بهتر است؟
Rank یا رتبه	عدد کوچک‌تر
Score یا امتیاز	عدد بزرگ‌تر
QS Stars	تعداد ستاره بیشتر

آیا QS فقط دانشگاه‌های برتر را رتبه‌بندی می‌کند؟

QS همه دانشگاه‌های موجود در دنیا را وارد جدول اصلی نمی‌کند و برای واجدشرایط‌بودن و حضور در رتبه‌بندی معیارهایی دارد. در نسخه 2027 تعداد 1٬504 مؤسسه در QS World University Rankings قرار گرفته‌اند.

برای استفاده درست از رتبه‌بندی QS این 5 نکته را به خاطر بسپارید

1. سال را بررسی کنید: از رتبه چند سال قبل برای توصیف جایگاه فعلی دانشگاه استفاده نکنید.
2. نوع Ranking را مشخص کنید: رتبه جهانی، موضوعی و منطقه‌ای یک مفهوم نیستند.
3. Rank و Score را اشتباه نگیرید: یکی جایگاه است و دیگری امتیاز.
4. QS Stars را با رتبه QS یکی ندانید: Stars یک سیستم Rating جداگانه است.
5. فقط با عدد تصمیم نگیرید: رشته، هزینه، شرایط پذیرش و هدف تحصیلی را نیز بررسی کنید.

اگر این پنج نکته رعایت شود، رتبه QS به‌جای یک عدد ساده به ابزار مفیدتری برای مقایسه دانشگاه‌ها تبدیل می‌شود.

سؤالات متداول درباره رتبه‌بندی QS